کاخ هخامنشی سروان(لیدوما(

این اثر تاریخی مربوط به 550 سال پیش از میلاد و یکی از اثر های مهم هخامنشی بعد از تخت جمشید و شوش در منطقه سروان ممسنی به شما می رود.این اثر که به نام لیدوما مشهور است.

هرتسفلد  باستان شناس آلمانی نخستين بار اين محوطه را در سال 1924 بررسي و اين محوطه را به نام جين جان به ثبت رساند.

در سال 1935، اورل اشتاين از روستاهاي اين قسمت به نام جن جان نام برده و اشاره به وجود دو پايه ستون در ويرانه‌هاي يک قلعه قديمي دارد.

در سال 1959، هيات باستان‌شناسي ايراني و ژاپني چند گمانه آزمايشي در طي پنج روز در اين محوطه حفر کردند که بعدا نتايج آن را دانشگاه توکيو به نام سُروان منتشر کرد.

در اين زمان که اين هيات محوطه را کاوش کردند تمام آثار ويرانه‌هاي قلعه‌اي که در سطح آن وجود داشت و هرتسفلد از آنها عکسبرداري کرده بود، از بين رفته بود.

نخستين اثر مشهود در اين گمانه يک پايه ستون به رنگ خاکستري با نقش شيارهاي هندسي نخلي شکل و مشبّک و گل‌هاي هشت پر که دور تا دور بخش بالاي پايه ستون را مزّين کرده، است. ارتفاع پايه ستون 08/ 75سانتي متر قطر بخش پايين 04/ 125سانتي متر قطر بخش بالا 04/ 79 سانتي متر است. اين پايه ستون در بخش مرکزي گمانه در عمق 20 سانتي متري از سطح نمايان شد.

یکی از  ستون های این مکان(لیدوما )دومين پايه ستون خاکستري رنگ مزّين به نقوش هندسي گياهي به ويژه شيارهاي برگ نخلي و گل‌هاي هشت پر به هم پيوسته در بخش بالاي پايه ستون است. ارتفاع آن 80/ 75 سانتي متر قطر بخش پايين 4/125 سانتي متر و قطر بخش بالا 06/92 سانتي متر است. اين پايه ستون در بخش غربي گمانه واقع است. پيش‌تر هيات ژاپني هر دو اينها را گزارش کرده بود.

هر دو پايه ستون مزين به نقوش هندسي و گياهي است. جنس و رنگ سنگ خاکستري مايل به سياه و سطح آن به خوبي پرداخت شده است.

در نخستين مرحله سکونتي بنايي با ستون‌هاي رفيع وجود داشته که ضخامت پايه ستون‌هاي آن بيش از يک متر است. سبک پايه ستون‌ها برابر سبک هنري به کار رفته در تخت جمشيد است. از نظر ابعاد، اين پايه ستون‌ها با پايه ستون‌هاي تالار صد ستون تخت جمشيد قابل مقايسه است.

پايه ستون مزيّن به گل‌هاي هشت پر ( لوتوس) و شيارهاي برگ نخلي شکل است. رنگ پايه ستون ها مشابه تخت جمشيد به رنگ خاکستري است. در سه گمانه کاوش در اين محوطه، ساختارهاي معماري هم سطح با سطح سنگفرش پايه ستون‌ها در گمانه شماره 1 بدست آمد. به همين دليل، با توجه به محدوده کاوش و يافته‌هاي به دست آمده به نظر مي‌رسد در اين محل بنايي ستون‌دار وجود داشته است.

اما، وجود ظرف‌هاي ارزشمند سنگي در اين محوطه که با بهترين ظروف خزانه تخت جمشيد و مورد استفاده عالي رتبه‌گان درباري برابري مي‌کند، پرسش‌هايي براي کارکرد اين محوطه مطرح مي‌کند. آيا واقعا بنابه گفته هردوت راه شاهي در اين مسير وجود داشته است؟ يا به نظر باستان‌شناسان نظيري هرتسفلد و اشتاين اين محوطه يکي از پايگاه‌هاي راه شاهي در مسير تخت جمشيد به شوش بوده است؟

با توجه به شواهد باستان‌شناسي به دست آمده از اين محوطه به نظر مي‌رسد اين مکان، محل نگهداري و به احتمال مرکز توزيع مواد غذايي منطقه در اطراف و پيرامون اين محوطه بوده و نمايندگان و يا نايبان پادشاه و ناظران بر توزيع محصولات در اين مکان از ظروف ارزشمند و ظريف استفاده مي‌کردند و خرج و دخل بخشي از مواد مورد استفاده از يکي از همين راه‌ها تامين و ثبت و ضبط مي‌شد.

اين محوطه در مسير جغرافيايي، بين شوش و تخت جمشيد قرار دارد، اما کارکرد آن را بايد با توجه به کارکرد عناصر موجود در آن و کارکرد پتانسيل‌هاي زيستي موجود در محيط پيرامون آن بحث کرد.

از منابع ادبي دوره هخامنشي، وجود جشن‌هاي متعدد سلطنتي و برگزاري آنها در مکان‌هاي مختلف اطلاع داريم ( توپلين 1998). وجود چنين مکان‌هاي در فارس در گل نبشته‌هاي تخت جمشيد مورد تاييد است.

. آنچه هالوک آن‌ها را از متن جي مورد بحث قرار مي‌دهد "برخي محصولات مختلف در برخي مکان‌هاي مختلف، چهل وسه توزيع شد. پيش از اينکه برخي از اعضاء خانواده سلطنتي مثل همسر و پسر داريوش. گوبرياس، يکي از سرشناسان خانواده سلطنتي فردي که در دستيابي داريوش به قدرت وي را همراهي کرد و بعد با دختر داريوش ازدواج کرد، جيره غذايي خود را در دو مکان دريافت مي‌کند در Bessitme , در Lidima.

جايي که اغلب حدس مي‌زنند آنجا با منطقه برازجان تطبيق دارد همانگونه که والات ذکر کرده اما ارفعي بيشتر با منطقه فهليان موافق است.

سال 1338 به وسیله هیئت ژاپنی و در سالهای 1385 تا 1387 به وسیله هیئت ایرانی و استرالیایی و با بودجه داشنگاه سیدنی استرالیا مورد کاووش علمی قرار گرفت و قسمت های مهمی از شهر لیدما را از زیر خاک بیرون آورده شد که به علت تخصیص ندادن بودجه توسط ساطمان میراث فرهنگی کشور و همکاری نکردن مسئولان برای جلوگیری از غارت آثار دوباره  این منطقه مدفون شد. و راز های نهفته این بنا همچنان باقی بماند.لیدما در 18 کیلومتری شمال غربی شهر نورآباد و در 5 کیلومتری غرب روستای فهلیان واقع است.