شیراز

پيشينه تاريخي (زبان، فرهنگ و آداب، رسوم، قوميتها، آثار تاريخي)

 

شهرستان اردکان مرکز شهرستان سپيدان از شهرهاي قديم و کهن استان مي باشد و آخرين منزل و توقفگاه اسکندر مقدوني در حمله به تخت جمشيد بوده است. در تاريخ عالم آراي عباسي آمده است که اردکان در زمان شاه تهماسب صفوي وجود داشته است و شهري آباد بوده است. در کتاب رياض الصياحه حاج زين العابدين شيرواني اظهار شده که ارکان شهري کوچک و هوايش بسيار سرد و داراي آب نيکويي است. آثاري از تمدن  350 سال پيش از ميلاد در جنوب غربي سپيدان ديده شده است. آثار تاريخي موجود در شهرستان بقعه سيد نورالدين علوي در شهر اردکان (وفات 456 هـ.ق) ، تل مليان در روستاي مليان بخش بيضاء مربوط به تمدن ايلامي، تل بيضاء ، تل زري، تل اسفيان.

زبان : از نظر زبان در سطح شهرستان مردم به زبان ها و لهجه هاي مختلفي تکلم مي کنند. که عمده ترين آنها عبارتند از لهجه مخصوص اردکاني که مخصوص مردم اردکان و روستاهاي بهرغان، ابنو، دالين و خلار بوده و با آن تکلم شده و تقريباً در کشور منحصر به فرد مي باشد زبان لري که در روستاهاي بخش مرکزي، بيضاء، همايجان مردم با آن صحبت مي کنند.

زبان فارسي که در روستاهاي بخش بيضاء، رايج است. علاوه بر اين زبان ترکي نيز در بين تعداد کمي از مردم که عمدتا عشاير بوده و در بعضي از روستاهاي شهرستان ساکن شده اند وجود دارد.

 

آداب و رسوم: مردم شهرستان بيشتر داراي آداب و رسوم سنتي خاص فرهنگ ايران اسلامي مي باشد. پايبندي به مسائل مذهبي ، اعتقاد به روزهاي مذهبي مانند عاشورا ، تاسوعا، ايام شهادت و ولادت ائمه و پيامبر نيز در حد بالايي بوده و اعتقاد خاصي به ابن ايام دارد. برپايي مراسم عزاداري دهه اول محرم، شبهاي قدر، سالروز رحلت پيامبر اسلام از ديگر آداب و رسوم شهرستان بوده و جايگاه والايي در بين مردم دارد.

در سطح شهرستان سپيدان سه قوم عمده اردکاني، لر، بيضاوي وجود دارد و از اقوام ترک و کرد تعداد محدودي نيز وجود دارد.

در مجموع شهرستان داراي فرهنگ مذهبي بالا بوده و اعتقادات مردم نيز پيرامون مسائل مذهبي خيلي خوب و درجه بالائي بوده و ميزان پايبندي خوب است. شرکت گسترده در مراسم مذهبي ، در مراسم روضه خواني ، مراسم ختم ، عدم انجام بعضي مراسم شادي و سرور در روزهاي وفات و شهادت امامان و پيامبر و ماههاي محرم ، صفر نيز از ديگر خصوصيات فرهنگي ومذهبي مردم شهرستان مي باشد.

 

موقعيت جغرافيائي و اقليمي شهرستان

 

شهرستان سپيدان به مرکزيت شهر اردکان با وسعت 14/2859 کيلومتر مربع در شمال غربي استان فارس قرار دارد و 1/2 مساحت استان را به خود اختصاص داده است. اين شهرستان از شمال به شهرستان اقليد، از غرب استان کهکيلويه و بوير احمد از جنوب به شيراز و ممسني و از شرق به شهرستان مرودشت محدود مي باشد. بر اساس آخرين تقسيمات کشوري شهرستان داراي سه بخش مرکزي، همايجان، بيضاء و دو نقطه شهري به نام اردکان و بيضاء ، 8 دهستان و 210 روستا و مکان مي باشد. از نظر آب و هوايي داراي آب و هواي سرد کوهستاني با تابستانهاي معتدل و خنک و در زمستانهاي سرد و يخبندان مي باشد.

از نقاط پر بارش استان فارس بوده که ميزان بارش در بعضي سالها به 1400 ميليمتر مي رسد و بيشتر بارش آن بصورت برف مي باشد. و ميزان متوسط بارندگي ساليانه آن 700 ميليمتر است . در منطقه بيضاء و همايجان بيشتر زمينها جلگه اي و حاصلخيز و در بخش مرکزي اراضي کوهستاني و ناهموار است.

 

وضعيت شهرستان از نظر: تقسيمات کشوري

 

-      تعداد شهر:                            
2 شهر؛ اردکان و بيضاء

-      تعداد بخش:                          
3 بخش؛ مرکزي، همايجان، بيضاء

-      تعداد دهستان:                   
8 دهستان

-      تعداد آبادي:                         
350 آبادي

-      وسعت:                                 
2859          کيلومتر مربع

-      جمعيت کل شهرستان:          
84838         نفر       (سال 84)  

-      جمعيت مردان:      
38566         نفر

-      جمعيت زنان:    
38658          نفر

-      جمعيت شهري:                    
13273         نفر

-      جمعيت روستايي:                
64951         نفر

-      جمعيت غير ساکن:              
14767         نفر    عشاير

-      جمعيت فعال:
57639         نفر

-      نرخ بيکاري:
12%

 


وضعيت شهرستان از نظر: آموزش و پرورش و آموزش عالي

 

-     تعداد دانش آموزان:                                  19700          نفر

-     تعداد مدارس و واحدهاي آموزشي:              253              واحد

-     مراکز آموزش عالي موجود در شهرستان:

1.      دو واحد دانشگاه آزاد اسلامي (واحد سپيدان و واحد بيضاء)

-     تعداد دانشجويان دانشگاه آزاد اسلامي: 2808            نفر

-     تعداد طلبه هاي حوزه علميه :           17                نفر

-     تعداد کتابخانه هاي عمومي:                        2                  واحد

-     امکانات تربيت بدني:

1.      4 باب سالن سرپوشيده

2.      2 زمين چمن

3.      1 باب استخر روباز

4.      2 پيست اسکي که يکي متعلق به بخش خصوصي و ديگري دولتي مي باشد.

 

 

 

 

 

وضعيت شهرستان از نظر: کشاورزي

 

-     ميزان کل اراضي زير کشت:                       76174                    هکتار

-     ميزان اراضي تحت اشغال  باغات:                14553                     هکتار

-     ميزان اراضي زير کشت زراعي:                   61621                    هکتار

-     ميزان کل محصولات زراعي و باغي:             437100                  تن

-     محصولات عمده باغي شامل:  سيب (مقام اول استان)، هلو، گردو، بادام، انگور (مقام سوم استان)، زردآلو

-     ميزان محصولات توليدي زراعي:                 324000                  تن

-  محصولات عمده زراعي شامل: گندم (مقام اول استان)، ذرت دانه اي (مقام سوم استان)، برنج، لوبيا، چغندرقند، کلزا، شلغم، جو، عدس، گوجه فرنگي

 

 

 

وضعيت شهرستان از نظر: صنعت

 

 

-     تعداد واحدهاي صنعتي فعال:

×    کارخانه فراسان

×    کارخانه پوليمر

×    کارخانه اخشان

×    کارخانه سپيدان چوب

×    کارخانه آرد سپيدان

×    شرکت کشت و صنعت سپيدان

×    مجتمع مرغ مادر سپيدان

×    کارخانه ليمونديس

×    کارخانه آب معدني سپيدان

×    آب معدني منکو

×    آران گستر

  • همچنين 40 واحد مزرعه پرورش ماهي نيز در شهرستان فعاليت دارند.

 

 

-     تعداد شاغلين بخش صنعت: حدود 6500 نفر

 

 


وضعيت شهرستان از نظر: آمار شهدا، مفقودين، آزادگان و جانبازان

 

تعداد شهداء:                                400             شهيد

تعداد آزادگان:                             576              نفر

تعداد جانبازان :                          10               نفر

 

 

 

 

وضعيت شهرستان از نظر: خدمات زير بنايي

 

الف، راهها:

-     طول راههاي آسفالته و فرعي :          1446            کيلومتر

-     طول راههاي در دست احداث:                    170              کيلومتر

-     طول راههاي روستايي:                    400              کيلومتر

 

ب، گاز:

-     تعداد کل انشعابات گاز:                   3224

-      تعداد علمکهاي منصوبه:                 2616

-     طول شبکه هاي گازرساني:               70125          متر

-     تعداد روستاهاي برخوردار از گاز:      4                 روستا

-     تعداد شهرهاي برخوردار از گاز:        1                 شهر

 

 

 

ج، ارتباطات:

-     تعداد مراکز تلفن شهري:                           3                 مرکز

-     تعداد مراکز تلفن روستايي:                        21                مرکز

-     تعداد شماره تلفنهاي ثابت منصوبه:               19059          خط

-     تعداد شماره تلفنهاي همراه فعال:                 1153            خط

 

 

د، آب و برق:

-     تعداد مشترکين برق :                               21278                    مشترک

-     تعداد مشترکي آب آشاميدني:                     17184                    مشترک

-     تعداد مشترکين آب آشاميدني شهري:            3914                      مشترک

-     تعداد مشترکين آب آشاميدني روستايي:         13270                    مشترک

-  تعداد سدهاي موجود با ذکر نام: 2 سد ششپير و جورگ در حال مطالعه مي باشند و تحقيقات احداث آنها شروع شده است.

 

 

ه، امور بهداشتي و درماني:

-     تعداد مراکز بهداشتي :                               12               واحد

-     تعداد خانه هاي بهداشت فعال:          58                واحد

-  تعداد تختهاي بيمارستاني: 96 تخت در بيمارستان جديدالحداث شهر اردکان وجود دارد که هنوز همه تختها فعال نمي باشد.

 



و، جاذبه هاي گردشگري وميراث فرهنگي:

1)               بقعه سيد نوالدين علوي

2)               تل مليان

3)               تل بيضاء

4)               تل زري

5)               تل اسفيان

6)               تل گاملي

7)               تل آخوندي

8)               تل حامي

9)               تل آسيابي

10)تل شعبان

11)تل ولي بيگي

12)تل قاسمي

13)تل بابا صادقي

14)تل خندق

15)تل پهن

16)تل بي بي شاه خاتون

17)درخت چنار

18)تل دروازه

19)تل محمد يکه ور

 

-     جاذبه هاي طيعي و تفرج گاهها:

 

شهرستان سپيدان به لحاظ موقعيت آب و هوايي داراي مکانهاي تفريحي و طبيعي مي باشد که عبارتند از:

 

1.      آبشار مارگون

2.      آبشار چيکون

3.      سرمورد کهمر و قله برم فيروز و پيست اسکي و دهها چشمه و تفرجگاه ديگر در دهستان کمهر

4.      چله گاه بزرگ

5.      چله گاه کوچک

6.      تنگ آب سرد

7.      تنگ آلوند

8.      چشمه هاي ترگاه و دشت مور، چشمه بهرغان در حومه شهر اردکان

9.      تنگ تيزاب

10. تنگ براق

11. تنگ بغداديان در دهستان خفري

12. چشمه و برم ششپير

13. سراب کهکران

14. تنگ بهشت مکان

15. تنگ گمبيل

16. تنگ دلخان

17. تنگ جورگ

18. تنگ غوره دان

19. تنگ  تورممو

20. چشمه حسين آباد

21. تنگ خرسان شهيد آباد

22. چشمه هفتخوان

23. چشمه ملوسجان بيضاء

 

 

آب و هواي استان فارس
آب و هوا
درجه حرارت و ميزان بارندگي
در استان فارس، تحت تاثير ويژگي هاي توپوگرافيک، سه ناحيه آب و هوايي مشخص پديدار شده است :
- ناحيه كوهستاني شمال، شمال باختر و باختر
داراي زمستان هاي سرد معتدل و پوشش گياهي قابل توجه مي باشد. ميزان بارندگي اين ناحيه در حدود 400 تا 600 ميلي متر در سال گزارش شده است.
- ناحيه مركزي
اين ناحيه درزمستان ها آب و هواي نسبتا معتدل توام با بارندگي و در تابستان ها، هوايي گرم وخشك دارد. آب و هواي اين ناحيه به علت بارندگي نسبي ارتفاعات، نسبت به شمال و شمال باختر وضعيتي کاملا متفاوت دارد، ميزان باران اين ناحيه بين 200 تا 400 ميلي متر در سال است. شهرهاي شيراز، كازرون، فسا و فيروزآباد در اين ناحيه قرار گرفته اند.
- ناحيه جنوب و جنوب خاوري
به علت كاهش ارتفاع و پهناي جغرافيايي و نحوه استقرار كوه ها، ميزان بارندگي اين ناحيه درفصل زمستان نسبت به دو فصل بهار و پاييز كم تر مي باشد. هواي اين ناحيه در زمستان ها معتدل و در تابستان ها بسيار گرم و ميزان بارندگي سالانه آن 100 تا 200 ميلي متر است. شهرهاي لار، اوز و خنج جزو اين ناحيه خشك به شمار مي روند.
بر اساس گزارش سال 1371 ايستگاه سينوپتيك شيراز، متوسط حرارت اين شهر 85/16 درجه و حداكثر و حداقل مطلق دماي آن به ترتيب 2/92 و 74/4 درجه سانتي گراد است. بر اساس همين گزارش، متوسط ميزان بارندگي ماهانه منطقه 45/48 ميلي متر است كه حداكثر آن با 2/184 ميلي متر در آذرماه و حداقل آن با صفر ميلي متر در ماه هاي تير، مهر و آبان است. متوسط رطوبت نسبي اين ناحيه حداكثر 5/84 و حداقل 5/12 درصد مي باشد. تعداد روزهاي يخبندان در طول سال نيز 34 ورز گزارش شده است.
استان فارس تحت تاثير بادهاي شمالي، باختري، جنوبي و محلي نيز قرار دارد، به طوري كه جريان توده هاي هوايي آن به چهار گروه تقسيم مي شود:

بادهاي شمالي
كه از سيبري به ايران مي وزند و بسيار سرد و خشك هستند و باعث برودت هوا در زمستان، به ويژه در مناطق كوهستاني مي شود.

بادهاي باختري
كه از اقيانوس اطلس و درياي مديترانه به سوي ارتفاعات زاگرس مي وزند و جزو بادهاي باران آوري هستند كه سبب ريزش برف و باران مي شوند. اين بارندگي از اواسط بهار ادامه پيدا مي كند.

توده هاي هواي جنوبي
كه از عربستان به سوي استان فارس مي وزند. اين توده هاي گرم و خشك هستند و سبب افزايش دما در تابستان مي شوند. بادهاي محلي كه از سمت كوهستان به دشت مي وزند عكس اين مسير را مي پيمايند. نام يكي از آن ها باد قهره است كه در ممسني در امتداد رودخانه فهليان مي وزد.


رودخانه ها، چشمه ها، آبشارها و ... استان فارس
آب ها
محدوده استان فارس به دليل تنوع اقليمي و ساختارهاي جغرافيايي طبيعي فضاهاي خاص و منحصر به فردي را دارا مي باشد. منابع آبي استان فارس به دو دسته آب هاي زيرزميني و آب هاي روان تقسيم مي شود كه در ذيل به برخي از اين منابع روان و جاري اشاره مي گردد.
رودخانه ها و آبشارها
رودخانه و حواشي آن ها همواره يكي از كانون هاي تفرجگاهي و شكارگاهي و صيادي ورزشي محسوب مي شوند، برخي از مهم ترين اين رودخانه ها عبارتند از: کر، پيرآب، شادكام، شش پير ، شورجهرم ، شور لار، دالکي و ...
مهم ترين آبشارهاي اين منطقه نيز عبارتند از: آبشاردشتک ابرج، آبشار مارگون.

چشمه ها
چشمه هاي طبيعي و چشمه هاي آب گرم به دليل آب درماني و تفرجگاهي از نظر صنعت گردشگري و گذراندن اوقات فراغت از اهميت بسياري برخوردار هستند که برخي از آن ها عبارتند از: چشمه رچي، چشمه خارگان، چشمه بالنگان (حاجي آباد)، چشمه قدمگاه، چشمه چويو، چشمه ساسان، چشمه ابوالمهدي، چشمه شش پير، چشمه پلنگان، چشمه جونجان ( جونون )، چشمه محمد رسول الله، چشمه بناب قادر آباد، چشمه آتشكده، چشمه تنكاب، چشمه حنيفقان، چشمه آب گرم، چشمه آب گرم سراب بهرام، چشمه اسري، چشمه برن هير، چشمه براق ، چشمه تاسک، چشمه حاجت، چشمه سراب سياه، چشمه سراب شير، چشمه كان زرد، چشمه سرگ چينه، چشمه گنجينه، چشمه ميل اژدها و چشمه مردگان.


درياها، سدها، جزيره ها و... استان فاس
درياچه ها و تالاب ها
درياچه هاي زيادي در استان فارس وجود دارد که برخي از آن ها داراي آب شيرين هستند. اين درياچه ها عبارتند از: درياچه كافتر(شادكام)، درياچه مهارلو، درياچه پريشان(فامور)، درياچه طشت، درياچه بختگان ، درياچه و تالاب ارژن


کوه ها، غارها، دشت ها و... استان فارس

کوه ها و غارها
جهت عمومي كوه هاي اين استان شمال خاوري – جنوب باختري است و هر چه از طرف شمال به جنوب پيش مي رويم از ارتفاع كوهستان به طور عمومي كاسته مي شود. عمده ترين ارتفاعات اين استان در مناطق خاوري قرار گرفته است. براي درك بهتر ناهمواري هاي اين استان، كوه هاي اين منطقه به 7 رشته تقسيم بندي مي گردد:
1- كوه هايي كه از آباده شروع شده و از جنوب بوانات گذشته و به كوه سفيد متصل مي گردد و تا كوه گور سفيد با ارتفاع 2806 متر مي رسد.
2- رشته كوه هايي كه از چهار دانگه شروع شده از شمال ارسنجان و نيريز گذشته و تا دره رود شور امتداد دارد. قلل مهم اين سلسله كوه، دال نشين 3500 متر، كوه سر سفيد 3164 متر، كوه داراب 3530 متر و كوه فرك 2825 متر است.
3- رشته كوه هاي شمالي شيراز كه از شمال درياچه مهارلو و شهرستان فسا گذشته به كوهستان داراب منتهي مي گردد، قلل مهم آن كوه بمو به ارتفاع 2661 متر، كوه احمدي به ارتفاع 2871 متر و كوه خرمان 2300 متر است.
4- رشته كوه هايي كه از شمال كازرون، جويم، لار و فيروز آباد و جنوب جهرم گذشته به جبل هرمز در شمال بندر خمير منتهي مي شود، از قلل مرتفع اين سلسله عبارت است از: كوه عبدي به ارتفاع 3111 متر در باختر كتل پير زن، كوه سفيد به ارتفاع 3018 متر و كوه هرمز با ارتفاع 2836 متر.
5- رشته كوه هايي كه از بلوك ماهور و خشت شروع شده از جنوب فراشبند گذشته در خاور رود مند به كوهستان محال اربعه از جنوب قير و كارزين و خنج گذشته به كوهستان جنوبي لار منتهي مي گردد.
6- رشته كوه هايي كه از خاور برازجان شروع شده از شمال خورموج، بم و مرودشت گذشته به بستك منتهي مي شود.
7- رشته كوه هاي تنگستان كه از خاور بوشهر شروع شده و به موازات خليج فارس امتداد پيدا كرده و به كوهستان شمال بندر لنگه منتهي مي شود.
کوه هاي سفيد، گر، خرمن كوه، تودج و قله بل برخي از مهم ترين قلل استان فارس هستند.

دشت ها و دره ها
استان فارس از دشت ها و دره هاي زيادي برخوردار است که به علت داشتن طبيعت زيبا در پيرامون خود، گردشگاه هاي طبيعي و جذابي را تشکيل داده اند اين
دره ها و تنگ ها عبارتند از: تنگ خاني، تنگ هرايز، تنگ بوان، تنگ الله اكبر، تنگ بستانک ( بهشت گمشده ) ، تنگ ايج، تنگه لاي تاريک، تنگ استهبان، تنگ پلنگان، تنگ لاي زنگان، تنگ زي طشت، تنگ جزين يا گزين، تنگ خرقه و تنگ براق.

 

ژئوتوريسم استان فارس
زمين شناسي
چين خوردگي در استان فارس كم تر بوده و حالت اوليه خود را نيز از دست نداده است. در اين ناحيه قلل و فرورفتگي ها اغلب به موازات يكديگر واقع شده اند و به دليل بارندگي، رودخانه هاي بزرگ و دره هاي وسيع در آن يافت نمي شود. در كوه هاي استان فارس طبقات ايوسن، توده هاي عظيمي را تشكيل مي دهد. زاگرس در نواحي خوزستان، لرستان و فارس برروي سنگ هاي شيستي، آهكي و مارني و تشكيلات جوان تر متعلق به دوره كرتاسه شيست ومارن تشكيل شده كه داراي سنگواره پاليوسن «Paleocene» مي باشد. بعد از مدتي محيط رسوبي عميق تر شده و لايه هاي آهكي به وجود آمده همراه با مارن «Marn» و شيست «Shist» مي باشند. در حوضه رسوبي زاگرس رسوب گذاري از دوره اليگوسن به ميوسن هم چنان ادامه داشته و سازند آهک آسماري تشكيل مي شده است. در اين سازند دو بخش تبخيري و ماسه سنگي شناخته شده است. بر روي سازند آهک آسماري، سازند فارس به طور هم شيب قرار دارد كه قسمت زيرين آن گچي بوده و مانع اصلي خروج مواد نفتي شده است. در سازند فارس رخساره هاي نرم تنان، خار پوستان، مرجان ها و ميكرو فسيلها مختلف ديده شده است. بنابراين سن گروه فارس به طور کلي ميوسن و قسمتي از پليوسن مي باشد.

پوشش گياهي استان فارس
پوشش گياهي
پوشش گياهي استان فارس را درختان جنگلي و گياهان دارويي و صنعتي تشكيل مي دهد، مهم ترين گونه هاي درختي اين استان عبارتند از: بادام كوهي، بنه و بلوط و برخي از گياهان دارويي و صنعتي که شيرين بيان، گل گاوزبان، كتيرا، آنغوزه و گون برخي از اين گونه ها هستند. مناطق حفاظت شده استان فارس رويشگاه بسياري از گونه هاي گياهي منطقه مي باشند. پارك ملي بمو واقع در شمال شهر شيراز از نظر پوشش گياهي بسيار غني و قابل اهميت است و تا كنون بالغ بر 280 گونه گياهي در آن شناسايي و نمونه برداري شده است.

حيات وحش و مناطق حفاظت شده استان فارس
استان فارس به دليل تنوع اقليمي خاص از گونه هاي جانوري متفاوتي برخوردار است. اين گونه ها شامل پستانداران، پرندگان و آبزيان مي شوند.
زيستگاه هاو مناطق حفاظت شده موجود در استان محل زندگي بسياري از اين جانوران مي باشند، منطقه شكار ممنوع توت سياه ، منطقه شكار ممنوع بصيران ، پارک ملي بمو و منطقه حفاظت شده هرمودلار برخي از اين مناطق مي باشند.




الفهرس المشاريع القائمة




اسلاید تصاویر

إحصاءات

لغات: 3
أعضاء: 80
أخبار: 362
مواقع انترنت: 11
زوار: 970683
طراحی سایت پارس میزبان